Cụ Nguyễn, ấy là cụ Nguyễn Tuân, nhà văn nổi tiếng của xứ ta. Người đời, thời cụ còn sống cũng như sau này hay nhắc đến cụ với câu nói, tương truyền "tôi sống được đến hôm nay là nhờ biết sợ". Tôi thì tôi lại đồ rằng cụ Nguyễn không bao giờ phát ngôn thế, hoặc nếu có thì cũng chỉ là lúc hài hước vui vẻ mà đùa vậy thôi. Bởi con người, khí chất cụ Nguyễn mà thế hệ tôi biết và đọc qua tác phẩm cụ khác cơ.
Cụ Nguyễn Tuân cùng tuổi với cụ thân sinh tôi, quê tôi gọi là thày, cùng năm Canh Tuất 1910. Cụ Nguyễn nhà văn ngồi chiếu trên trong làng văn nghệ, còn thày tôi chỉ nông dân chân quê đồng ruộng. Thày tôi cùng năm sinh nhưng chịu cảnh lạc thời bởi học nho vào lúc đã tàn mà tây học thì lại chưa đến nơi đến chốn. Thông thạo cả chữ nho chữ Pháp nhưng hầu như suốt đời làm ruộng. Có chút kiến thức sống nơi quê kệch nên cũng khác người, mà đặc biệt nhất là không cam chịu, cúi đầu, không chấp nhận lề thói tầm thường, cái ngang tai trái mắt. Thời Pháp cai trị cũng thế mà thời ta "làm chủ tập thể" cũng thế. Không ít lần thày tôi thảo đơn bỏ vào phong bì dán cẩn thận bên ngoài đề "Kính gửi thủ tướng Phạm Văn Đồng" nội dung tố cáo bọn quan tham cấp xã cấp huyện, đưa cho anh em tôi đem lên bưu điện huyện Kiến Thụy gửi. Chả biết họ có chuyển cho thủ tướng hay không, có giải quyết vụ nào không nhưng thày tôi vẫn nhất mực giữ lòng tin, nguyên tắc bất di bất dịch rằng sống ở trên đời phải đấu tranh với cái xấu cái ác, cái phủ nhận giá trị con người. Vì vậy, dư luận gọi thày tôi là ngang, là gàn. Nhưng người làng quê tôi mỗi lần nhắc đến sự ngang sự gàn ấy bao giờ cũng gửi vào đó niềm kính trọng đối với một nhân cách ngay thẳng. Mấy anh chị em tôi người nào cũng chịu ảnh hưởng sâu nặng của nhân cách này. Mà hình như cũng chả phải chỉ có ở trong gia đình tôi mà phổ biến trong cả dòng họ. Những người anh con các bác tôi hầu như ai cũng thế, sau này các cháu cũng thế, mặc dù có đứa làm đến chót cấp tá, hiệu trưởng hiệu phó các trường... Họ nhà tôi bị coi là gàn nhất làng Trà Phương, xã Thụy Hương, huyện Kiến Thụy, Hải Phòng.
Ở cụ Nguyễn Tuân, tôi cũng tìm ra nhận ra sự ngang gàn đó. Cuộc đời cụ để lại nhiều giai thoại, truyền kỳ. Nhưng thứ người ta nhớ nhất ở cụ luôn là khí phách, ngay thẳng, không chấp nhận cúi luồn. Văn cụ bao giờ cũng toát lên nhân cách, thái độ cương trực. Có khi trong cả một tác phẩm, cũng có khi chỉ một chữ một câu cũng đủ nói hết. Tôi trộm nghĩ, ở Nguyễn Tuân có cả sự cứng cỏi của Hữu Loan, dứt khoát của Nguyên Hồng, không khuất phục cường quyền của Trần Dần, Nguyễn Hữu Đang, Phan Khôi, chỉ có điều trong sự chọn lựa chỗ đứng của mình lúc ấy, cụ Nguyễn thiếu chút dứt khoát như các vị kính mến kia, mặc dù quặng "phản kháng" tiềm ẩn trong con người cụ không phải ít, nếu không nói là có thể còn hơn các vị tôi vừa nhắc đến.
Dẫu sao, tôi cứ kính phục cụ Nguyễn cũng như kính phục thày tôi. Ngay những lúc cuộc sống nhố nhăng xô bồ khó chịu nhất, cụ Nguyễn vẫn tỏ thái độ rõ ràng:
Giữa ngàn thác lũ nghiêng trời đất
Mà cánh đào kia vẫn ngược dòng.
Tôi coi đó là phương châm sống, của cụ Nguyễn, của thày tôi, và của tôi nữa. Tôi trung thành với nguyên tắc ấy. Đó là bản tính tốt đẹp của con người, mà bản tính thì không dễ gì thay được, bỏ được, dù biết mình có khi chịu thiệt thòi.
7.8.2013
Nguyễn Thông
- Blogger Comment
- Facebook Comment
Đăng ký:
Đăng Nhận xét
(
Atom
)
0 nhận xét:
Đăng nhận xét